Konu Anlatımları

İslamiyet öncesi Türk destanları

İslamiyet Öncesi Türk Destanları Konu anlatımı

İslamiyet’ten önceki Türk devletleri Moğollar ve Çin hanedanıyla iç içe idiler. Bazı dönemlerde Türkler hakimiyet kursa da bazı dönemlerde bu iki millet arasında yozlaşma meydana gelmiştir. Nitekim o dönemi anlatan en önemli kaynaklar arasında Destan türü yer almaktadır.

Tarihe genel olarak bakıldığı takdirde de İslamiyet Öncesi Türk Destanları hem o dönemin olaylarını hem de sosyo politik işlevlerini bizlere göstermektedir. O halde İslamiyet öncesi Türk Destanları nelerdir? Bunları belirtip sizlere kısaca bilgilendirme yapalım..

İslamiyet’ten Önceki Türk Destanları

İslamiyet öncesinde Türk devletleri çeşitli toplulukları ayrılmış ve kendi zaman aralıklarında savaşlar yaşamıştır. Gerek Çinliler ile olsun gerekse o dönemde siyasî sorunlar yaşamış olan Moğollar ile olsun birçok defa egemenlik mücadelesine girmişlerdir. Bu Anlamda o döneme dair bizlere ışık tutan destanlar vardır. Tam olarak gerçek oldukları sanılmasa da o dönemin sosyo politik noktasında bazı ipuçları da vermektedir. Okul hayatında da Üniversiteye giriş sınavında her sene mutlaka İslamiyetten Önceki Türk Destanları konusundan bir ya da iki soru sorulmaktadır. İşte konunun detayları…

Yaratılış Destanı

Türklerin Altaylara ait olan Yaratılış Destanı tarihteki ilk destanlar arasında yer alır. En önemli özelliği ise Kozgonomik özellikler taşımasıdır. Bir anlamda Kozmogenotik özellikleri bulunan ilk Türk Destanları arasında karsımıza çıkıyor. Yani daha açık bir ifade ile o dönemin kozmolojisi hakkında bilgiler sezilir.

Asya Türkleri ve Altaylar tarafından söylendiği bilinmektedir. Son olarak Radloff tarafından bulunup yazıya geçirilmiştir.

Saka Destanları (M.Ö 4 – 7.YY)

Saka destanları tarihi aralıklarına göre 2 tanedir. Bunlar;

  • Alp Er Tunga Destanı (M.Ö 7. YY)
  • Şu Destanı (M.Ö 4. YY)

Olarak karşımıza çıkıyor. Alp Er Tunga Destanı Saka dönemine ait bir destandır. Burada devlet hükümdarının İran’a karşı olan mücadelesi anlatılır. Destan Milattan önceki yıllara denk gelmektedir.

Sakalara ait olan diğer bir destan türü ise Şu Destanı dır. O dönem ki Saka hükümdarı olan Şu’ nun İskender ile olan mücadelesi anlatılır. Sakalara ait olan bu destan türü milattan önce 4. YY aittir.

 

Hun – Oğuz Destanları

Hun – Oğuz Destanları da kendi içerisinde 2 destan şeklinde bulunur. Bu destanlar;

  • Oğuz Kağan Destanı ( M. Ö 4. YY)
  • Atilla Destanı

Oğuz Kağan Destanı Hun – Oğuz Destanları arasında dikkat çekmektedir. Nitekim bu destan Hunlara aittir. Mete Han ile ilgili birçok olaylar silsilesi destanda anlatılır. Benzer şekilde Oğuz Kağan’ın savaşlar, kahramanlıkları ve oğullarının girmiş olduğu mücadeleler anlatılır. Efsane niteliğinde bir dil kullanımı söz konusudur.

Batı Hunlara ait olan destan da Atilla Destanı olarak karşımıza çıkıyor. Batı Hunların hükümdarı olan Atilla’nin o dönemki savaşları, hayatı, kahramanlıkları ve düşmanlarını nasıl dize getirdiği anlatılır. Dönemin dili olarak oldukça sade bir dil kullanıldığı da bilinmektedir.

Göktürk Destanları

Göktürkler tarihte yaşamış köklü Türk devletleri arasında yer alıyor. Tıpkı diğer Türk toplulukları gibi Göktürklerin de ayrı ayrı dönemlerde Destanları bulunur. Bu anlamda İslamiyet öncesi Türk destanları denildiğinde akla ilk olarak Göktürk destanları gelmektedir. Göktürk destanları da şu şekildedir;

  • Bozkurt Destanı ( M.Ö 2. YY)
  • Ergenekon Destanı ( 7-8. YY)

Bozkurt Destanı, Göktürklere ait olan bir destan türüdür.

Bozkurt Destanı ve Ergenekon Destanı, Büyük Türk Destanı’nın bir parçasıdır ve Göktürkler çağını konu alır. Ergenekon Destanı, Bozkurt Destanı’nın ana çizgileri üzerine kurulmuş olup, bu destanın serbestçe genişletilmiş biçimidir diyebiliriz. Daha doğrusu Bozkurt Destanı ile kaynağını belirleyen Türk soyu, Ergenekon Destanı ile de gelişip güçlenmesini, yayılış ve büyüyüş dönemlerini anlatmıştır. Çin tarihlerinin de yazmış olduğu Bozkurt Destanı’nın bittiği yerde, Ergenekon Destanı başlar. Bozkurt Destanı’nın devamı, Ergenekon Destanı’dır. ( vikikaynak.com)

Siyenpi Destanları

Siyenpi destanı 2. Yüzyılın sonlarına doğru yazılmış ve bu dönemde büyük bir üne kavuşmuştur. Burada Siyenpi kahramanı olan Ta şe hoay mücadeleleri ve savaşları konu edilir.

Uygur Destanları

Uygurlar Türk tarihinde din değiştirmiş devlet olarak bilinir. Manihaizm dinine tabi olan Uygurların 3 destanı bulunmaktadır. Bunlar sırası ile ;

  • Türeyiş Destanı ( 9. Yy)
  • Mani Dininin Kabulü Üzerine olan Destanları
  • Göç Destanı

Yukarıda İslamiyet Öncesi Türk Destanları Konusu Anlatılmıştır. Sizlerde bu bilgilere ek katkı yapmak istiyorsanız yorum yapabilirsiniz.

 

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

basla
bitir
Başa dön tuşu