Konu Anlatımları

TYT Türkçe Paragraf Konu Anlatımı PDF indir

TYT Türkçe Paragraf Konu Anlatımı PDF indir

PARAGRAFTA KONU

“Bu parçada ne anlatılıyor?” sorusunun cevabını verir. Yazarın ele aldığı, üzerinde durduğu   kavram,olay ya da nesnedir. Cümle biçiminde değildir.

Soru tipleri:
♦ Bu parça aşağıdaki sorulardan hangisine karşılık söylenmiş olabilir?
♦Bu parçada aşağıdakilerden hangisi anlatılmaktadır?
♦ Bu parçada aşağıdakilerden hangisi üzerinde durulmaktadır?
♦Bu paragrafta aşağıdakilerden hangisinden yakınılmaktadır.
♦ Bu paragrafta aşağıdakilerden hangisinden söz edilmektedir.
Not; Başlık, konunun özetidir.

PARAGRAFTA ANA DÜŞÜNCE

Paragrafta, yazarın okuyucuya vermek istediği mesaj, yazıyı yazma amacı ana düşünceyi
verir. Paragrafa sorulan “Yazarın vermek istediği mesaj nedir, yazar niçin anlatıyor?”
sorularının cevabıdır. Cümle biçimindedir.

Soru Tipleri:
♦Bu paragrafın ana düşüncesi aşağıdakilerden hangisidir?
♦ Bu paragrafta anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?
♦ Bu parçada aşağıdakilerden hangisi vurgulanmıştır?
♦ Bu parçadan çıkarılabilecek en kapsamlı yargı hangisidir?
♦Bu parçada asıl vurgulanmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?

PARAGRAFTA YARDIMCI DÜŞÜNCE

Ana düşünceyi açıklayan, destekleyen, kanıtlayan diğer cümleler yardımcı düşüncelerdir.
Yardımcı düşünceler aynı zamanda konunun sınırlarını belirler. Bir parçada birden fazla
yardımcı düşünce vardır.

Soru Tipleri:
♦ Paragrafta aşağıdakilerden hangisinden söz edilmemiştir?
♦ Parçada aşağıdakilerden hangisi yoktur?
♦Paragraftan aşağıdakilerden hangisi çıkarılamaz?
♦ Parçada kendisinden bahsedilen kişi için hangisi söylenemez?
♦Parçada aşağıdakilerin hangisinde değinilmemiştir?

PARAGRAFIN YAPISI

Paragrafın yapısı Giriş, Gelişme ve Sonuç bölümünden oluşuyor. Burada sıklıkla gelen soru ise hangisi parçanın akışını bozmaktadır? Tarzı sorulardır. Bu soruları bile bilmek için de paragrafın yapısı kavramını iyice öğrenmemiz gerek.

Giriş Bölümü
Paragrafın genellikle ilk cümlesidir.Parçanın “tanıtım” cümlesidir, diyebiliriz. Giriş
cümlesinde, kendisinden önce bir cümle olduğunu düşündürecek kelimeler, bağlaç ve edatlar bulunmaz.
♦ Geçmişten yararlanarak geleceğe ışık tutabiliriz. (Giriş cümlesi olabilir.)
♦ Bu yazar da anlattıklarını gerçek hayattan aldığını söylüyor. (Giriş cümlesi olamaz.)
♦ Bu olay çağımızın en önemli olayıdır. (Giriş cümlesi olamaz.)
♦ Gençliği iyiye yönelten, insanlığı iyiye yöneltir. (Giriş cümlesi olabilir.)

Gelişme Bölümü
Düşüncenin geliştirilmesi amacıyla kurulan cümlelerden oluşur. Bu bölümde düşünceyi
geliştirme yollarından yararlanılır (benzetme, tanık gösterme, karşılaştırma vb.) Gelişme
bölümündeki cümleler birbiriyle anlam ve dil bilgisi kuraları açısından bağlı olmalı, birbirini
tamamlar nitelikte olmalıdır.

Sonuç Bölümü
Düşüncelerin bir sonuca bağlandığı, anlatılanların özetlendiği bölümdür.

ANLATIM BİÇİMLERİ

Anlatım Biçimleri kendi arasında birçok kavram bulundurur. Aşağıda sırası ile sizlere açıklamaları ve örnekleri verilmiştir.

AÇIKLAMA
*Bilgi verme amaçlı yazılardır.
*Açık bir üslup, yalın bir dil kullanılır.
*Tanımlama,karşılaştırma ve örneklerden yararlanılır.
*Ansiklopedi, sözlük dili kullanılır.

Örnek
Yakup Kadri Karaosmanoğlu edebiyatımızın önde gelen sanatçılarından biridir. Roman,
hikâye, anı gibi değişik alanlarda eserler vermiş olan sanatçı daha çok romanları ile
tanınmaktadır. Romanlarında önceleri kişisel konuları işleyen sanatçı daha sonra toplumsal
konulara yönelmiştir.

TARTIŞMA
*Okuyucunun düşüncelerini değiştirmeyi amaçlar.
*Bir düşünceye karşı çıkma ve düşünceyi ispatlamaya çalışma vardır.
*Soru cümleleri sıkça kullanılır.

Örnek
Yazının başlığı “Doğa mı, Endüstri mi?” de olabilirdi. Bir yeğleme söz konusu olsaydı
hangisini seçerdiniz siz? Bana sorulsa, “Doğa” derdim hiç duraksamadan. Tutuculuk mu bu?
Böyle düşünenler de çıkabilir. Endüstrileşmeye karşı çıkmıyorum ben, endüstrinin doğa
zararına gelişmesine karşı çıkmıyorum. Buna tutuculuk diyeceklerse varsın desinler.

BETİMLEME
*Amaç anlatılanları okuyucunun gözünde canlandırmaktır.
*Sözcüklerle resim yapmaktır.
*Duyularla ilgili ayrıntılardan yararlanır.

Örnek
Güneşin altında göz kamaştırıcı pırıltılarla yanan deniz, ta uzaklarda açıklı koyulu
gölgelere bürünen Midilli Adası’na kadar uzanıyor, bunun sağ yanından geçerek, ufukta sisler
içinde gökle birleşiyordu. Kazdağı’nın körfeze kadar yaklaşan eteklerini sayılamayacak kadar
çok, her biri başka renk ve biçimde, irili ufaklı dağlar ve tepeler çeviriyordu.

ÖYKÜLEME
* Bir olay ya da durumu; yer,zaman ve kişiler çerçevesinde anlatır.
***Betimlemeyi bir fotoğraf karesine, öykülemeyi kamera kaydına benzetebiliriz.
Betimlemede bir fotoğrafta görülebilecek görseller tarif edilir: Yağmur yağıyordu, yeşil bir ormandı, kırmızı çizmeleri vardı… Öykülemede ise bir video görüntüsü gibi zaman ilerler, kişiler konuşur ya da hareket eder, olaylar vardır.

NOT; Öykülemenin içinde betimleme yer alabilir.

Örnek
Nuran’ın gitmesiyle zihni hayatı durmuş gibiydi. Sanki genç kadın bu mazi rüyasının
bütün canlı ve güzel taraflarını beraberinde götürmüş, yerinde tıpkı Mümtaz’ın hayatı gibi bir kül yığını kalmıştı. O kadar dikkatle hazırladığı, beraberinde yaşadığı kahramanlar, bir daha dirilmelerine imkân olmayan gölgeler, sıska ve cansız kuklalar olmuşlardı.

DÜŞÜNCEYİ GELİŞTİRME YOLLARI

Tanımlama
– “Bu nedir?” sorusunun cevabını veriyorsa tanım cümlesidir.
– Öznel ya da nesnel olabilir.
Örnek;

İnsan beyninin dayanağıdır kitap.Önce kültür birikiminin saklayıcısı,sonra yaşanan
kuşakların oluş halindeki düşünce, duyuş ve görüşlerinin yayılmasını sağlayan araçtır.

Karşılaştırma
 En az iki varlığın,kavramın ya da düşüncenin benzerliklerini ve karşıtlıklarını ortaya
koymaktır.
 Karşılaştırma paragraflarında genellikle “ise, de, gibi, kadar, en” gibi sözcükler
kullanılır.

örnek;

Bir romanın kitap olarak okunması ile filminin izlenmesi arasında büyük farklar
oluyor.

Örneklendirme (Örnekleme)
 Ana düşünceyi belirginleştirmek için konuyla İlgili örnek vermektir.
Örnek;

Renklerin insan psikolojisi üzerinde bazı etkileri olduğu belirlenmiştir. Örneğin beyaz,
açık sarı insanı dinlendirir; pembe, mavi canlandırır; mor, kahverengi gibi koyu
renkler yorar, karamsarlaştırır.

Tanık Gösterme (Alıntılama)
 Savunulan görüşün desteklenmesi için alanında yetkin kişilerin görüşlerinden alıntı
yapmaktır.
Örnek;

Jan Paul Sartre şöyle der: “İnsan bazı şeyleri söylemeyi seçtiği için yazardır.” Bu
görüşe katılmamak mümkün mü? Söz sanatçısı dediğin, herkesin söylemek isteyip de söyleyemediği sözleri, kendine özgü biçimler arasından seçerek söyleyivermeli ve
okuyucuya : “Benim söylemek istediğimden daha güzel” dedirtmeli.

Benzetme
– Anlatıma güzellik ve güç katmak için aralarında anlam ilgisi bulunan iki varlık
ya da kavramın yakıştırılmasıdır.
– Genellikle “gibi, sanki, andırıyor, tıpkı” gibi ifadelere yer verilir.
Örnekler;

  • Ovadan bakınca çelikten dev bir testere ağzını andıran tepeler, yaz kış ışıldıyordu.
  • Bembeyaz bulutlar pamuk tarlalarını andırıyordu.

Sayısal Verilerden Yararlanma
Bir düşünceyi kanıtlayabilmek için anlatılanlarla ilgili istatistiksel bilgileri, anketleri, araştırmaları, sayısal verileri yazı içinde aktarmaktır. Son yıllarda, zarar gören orman alanları hızla genişlemiştir. Örneğin,1982’de Almanya’daki
ormanların % 8’i çevre kirliliğinden etkilenmişken bu rakam 1984’te % 50’ye yükselmiştir.

BİLİNMESİ GEREKEN KAVRAMLAR
Üslup (Biçem):Yazarın anlatış ve söyleyiş özelliğidir. Sanatçının bir şeyi nasıl anlattığıdır.
İçerik: Yazarın neyi anlattığıdır, yazının konusudur.
Karşılaştırma:İki varlık veya kavram arasındaki benzer ya da farklı nitelikleri vermektir.
Eleştiri:Bir yapıtın,sanatçının ,konunun doğrusunu yanlışını bularak göstermek için
incelemektir.Bu işin adıdır.
Öz Eleştiri:Bir kişinin kendi davranışları üzerinde yönettiği yargı demektir.
Öz Güven:Bir kişinin kendine duyduğu güvendir.
Yaklaşık:Tahmini değerlendirme.
Tahmin:Yaklaşık değerlendirme.
Olasılık:Bir şeyin olabilirliği durumu.
Kesinlik:Kuşkuya yer bırakmayan demektir.
Varsayım:Olmamış bir şeyi olmuş gibi düşünmek.
Tanım:“Bu nedir” sorusuna verilen cevap. Öznel ya da nesnel olabilir.
Aşama:Evredir.Saçın uzaması,çocuğun büyümesi gibi.
Kanı:İnanılan düşünce,kanaattir.
Saptamak:Bir şeyi belirgin kılmaktır.
Çıkarım:Bazı verileri, bilgileri değerlendirip yorumlayıp bir sonuç çıkarmak.
Değerlendirme:Yapılan bir işin ya da bir eserin ne ölçüde başarılı olduğu ile ilgili
karar açıklamaktır.
İvedilik:Çabuk davranma zorunluluğu,hemen yapma gereksinimi.
Süreklilik:Bir işin kesintisiz olma durumu.
Beklenmezlik:Bir şeyin olacağını ummamak demektir.
Tasarı:Bir kimsenin yapmayı düşündüğü şeydir.
Öneri:Kabul edilmesi için öne sürülen görüştür.
Uyarı:İkaz etmek demektir.Tembih.
Önlem:Tedbir
Önsezi:Belirti yokken bir şeyin olacağını sezme.
Yakınma:Şikayet etme.
Sitem:Kırgınlık duygusunu öfkesiz belirtmek.
Kaygı:Üzüntü,endişe duyma,tasa.
Endişe:Kaygı,tasa,korku.
Pişmanlık:Yaptığın bir şey için “keşke yapmasaydım” duygusuyla üzüntü duymak.
Hayıflanma: Yapmadığın bir şey için “keşke yapsaydım” duygusuyla üzüntü duymak.
Kayıtsızlık:İlgisiz olma durumu.
Yapmacıklık:İçten olmayan davranış.
Yadsıma:İnkar etmek.
Yeğleme:Birini diğerinden üstün görüp ona yönelmek,onu yeğ tutmaktır.
Yadırgamak:Kendine yabancı gelen bir kimse durum veya bir şeye ısınamamak.
Benimsemek:Bir şeyi kendine mal edip ona sahip çıkmak.
Kanıksamak:Çok yineleme nedeniyle etkilenmez olmaktır.
Azımsamak:Bir şeyin az olduğu yargısına varmak. (Nicel olarak)
Şaşırma:Beklenmedik olaya hayret etme.
Kırgınlık:Bir kimseye gücenmek,gönlünün kırılması.
İmge: Hayal, hülya.
Özgünlük: Başkasına benzememek, farklı olmak, kimseyi taklit etmemek.
Özlülük: Az sözle, çok şey anlatma, yoğunluk.
Tutarlılık: Anlatılanların birbirini tutması, birbiriyle çelişmemesi.
Açıklık: Yazının herkes tarafından anlaşılır olmasıdır.
Akıcılık: Yazının okunuşunda zorlanma olmaması, yazının rahat okunabilmesidir.
Yalınlık : Açık, süsten ve zorlamadan uzak, kolayca anlaşılabilen anlatım, sadelik.
Duruluk: Anlatımda, gereksiz sözcüğün bulunmamasıdır.
Nesnellik: Kişisel duygu ve görüşlere yer verilmeden, kişiden kişiye göre değişmeyen
herkesçe aynı algılanan ve anlaşılan anlatımdır.
Öznellik (Görecelik): Söyleyenin kişisel görüş ve izlenimlerine dayanan kişiden kişiye göre
değişebilen yorumlar içeren anlatımdır.

 

 

TYT Türkçe Paragraf Konu Anlatımı PDF tıklayınız.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

basla
bitir
Başa dön tuşu